Cuối thế kỷ XVII, có một thương gia tên Cao Văn Điển nhận ra vùng biển Hoằng Phụ, Hoằng Hóa, Thanh Hóa có nguồn cá dồi dào mà còn hội tụ nắng gió đặc trưng, điều kiện lý tưởng tạo nên nước mắm thơm ngon. Nhận thấy tiềm năng ấy, ông đưa cả gia đình đến định cư, bắt đầu nghề muối cá, làm nước mắm. Từ đó, làng Khúc Phụ hình thành và phát triển nghề làm mắm, truyền qua nhiều thế hệ, trở thành một phần ký ức và niềm tự hào của người dân xứ Thanh.
Vùng biển Thanh Hóa với nguồn moi biển béo mập, tươi xanh
Thanh Hóa, đặc biệt là vùng ven biển nơi có làng nghề Khúc Phụ, được thiên nhiên ưu ái nguồn moi biển béo mập, tươi xanh – nguyên liệu lý tưởng để làm mắm tép. Vùng biển nơi đây nằm ở khu vực giao hòa giữa dòng hải lưu Bắc – Trung Bộ, có độ mặn ổn định, tầng nước giàu phù sa và vi sinh vật. Hệ thống cửa lạch, bãi triều và nền đáy pha cát – bùn tạo môi trường thuận lợi cho moi sinh trưởng tự nhiên, tích lũy lớp thịt dày và vị ngọt đặc trưng. Nắng nhiều, gió biển mạnh và độ ẩm phù hợp cũng là điều kiện lý tưởng cho quá trình ủ chượp truyền thống.
Từ nền tảng của làng nghề và điều kiện thổ nhưỡng đó, Lê Gia đã duy trì và phát huy đặc sản mắm tép truyền thống. Những người thợ lựa chọn kỹ từng con moi tươi rói, thân căng bóng, giữ trọn độ béo tự nhiên. Muối biển sạch được phối trộn theo tỷ lệ chuẩn, đủ để nâng đỡ vị ngọt bùi mà không lấn át, trộn kèm thính gạo, bột riềng, tỏi, ớt ngọt để tạo nên mùi thơm nồng đặc trưng. Tất cả được ủ chượp tự nhiên trong thùng gỗ Bằng Lăng với cặp đai tre đôi, đặt trong nhà tôn kín. Toàn bộ quá trình diễn ra chậm rãi và kiên nhẫn – để thời gian và nắng gió xứ Thanh hoàn thiện hương vị. Trong những thùng ủ kín, moi dần chuyển sang sắc đỏ nâu óng ánh, dậy mùi thơm mằn mặn nhưng thanh dịu, gợi nhớ hương biển.
Mắm tép Lê Gia là kết tinh của làng nghề truyền thống, lợi thế tài nguyên bản địa và các tiêu chuẩn quản lý an toàn thực phẩm quốc tế như ISO 22000, FSSC 22000, FDA được áp dụng nghiêm ngặt trong sản xuất, giúp từng hũ mắm tép vừa giữ trọn hồn cốt xưa, vừa đáp ứng những đòi hỏi khắt khe của thị trường toàn cầu. Từ xứ Thanh, sản phẩm đã hiện diện tại Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc, Úc… như một đại diện thầm lặng của ẩm thực Việt Nam trên bàn ăn thế giới.
